Dirk Smorenberg

De kunstschilder Dirk Smorenberg werd in 1883 in Alkmaar geboren. Hij was tot 1906 militair, daarna vormde zichzelf als schilder en geldt als een van de weinige Art Deco schilders van Nederland. Hij kreeg raadgevingen van August Allebe. Aanvankelijk woonde en werkte hij in Alkmaar en Bergen en na omzwervingen door Europa (IJmuiden, Groningen, Montreux, Renkum, Engeland, Zwitserland, Amsterdam) en de Verenigde Staten (New York) vestigde hij zich in 1924 in Oud-Loosdrecht, waar hij in 1960 overleed. In de meest uiteenlopende stijlen tekende, aquarelleerde en schilderde hij figuren, bloemen en vooral decoratieve landschappen en waterlelies, waarvoor hij inspiratie opdeed in het waterrijke Noord-Hollandse landschap. Smorenberg was een onafhankelijk en origineel schilder. Bij een aantal van zijn werken ontwierp hij een bijpassende lijst. morenberg kreeg vooral bekendheid door zijn afbeeldingen van de Loosdrechtse plassen.Door de geringe diepte en de fraaie stilering van de afgebeelde natuur, worden deze gerekend tot de Nieuwe Kunst, de nederlandse variant van de Art Nouveau.

Galerie Wijdemeren voert in haar collectie een aantal Art-deco hand- gemaakte lijsten. Waaronder ook handgestoken "Smorenberg-modellen" Lijsten zoals Smorenberg ze zelf vroeger maakte. Geknipt voor een origineel werk van Smorenberg, waar de orignele lijst van weg is, of vervangen moet worden.

Kijk voor SMORENBERG-LIJSTEN op www.schipperlijsten.nl of kom eens langs op in Galerie Wijdemeren, Herenweg 73, 3625 AC Breukeleveen, T06-41277246, E: info@galeriewijdemeren.nl

De Plaats van Smorenberg
in de Nederlandse Kunst

De meest succesvolle periode van Dirk Smorenberg ligt ongeveer tussen 1910-1925. In die jaren ontwikkelde hij zich als autodidact vanuit het naturalisme van de Haagse School eerst tot luminist en divisionist en bereikte hij vervolgens na abstracte invloed ondergaan te hebben, een eigen decoratieve stijl. het kunstklimaat in Amsterdam waar Smorenberg verkeerde onder de moderne jongeren, is van wezenlijke invloed geweest voor deze ontwikkeling. Er is geen bewijs in de pers te vinden dat hij rond 1910 in dit gezelschap erg opviel, maar vanaf 1913 wordt hij in meerdere artikelen tot de veelbelovende jonge moderne schilers gerekend en valt hem een gunstige beoordeling ten deel. Ook in besprekingen van exposities van kunstenaarsverenigingen wordt zijn werk in die jaren meermalen genoemd. Vanaf de jaren twintig is dat laatste minder het geval. Nieuwe ontwikkelingen gingen aan Smorenberg voorbij en daardoor trok hij minder de aandacht. Sommige recensenten waardeerden juist wel het latere werk, zoals blijkt uit de kritieken uit 1936 en 1937, maar in die jaren speelde hij in het landelijke kunstleven geen rol meer. Na zijn dood is Smorenberg enige tijd vergeten geweest, waarschijnlijk juist omdat zijn late productie van minder belang is. Met de herontdekking vn het vroegere werk in het afgelopen decennium is een nieuwe waardering opgekomen. In het waterleliegenre uitte hij zich in een zeer eigen stijl, maar omdat hij er erg lang op doorgegaan is, werd ook vergeten dat er nog een andere Smorenberg is geweest.

Smorenberg behoorde dan wel niet tot de voorhoede van de moderne stromingen rond 1910, maar hij heeft toch opmerkelijke werken gemaakt. Daarmee verdient hij een plaats in de geschiedschrijving van de beeldende kunst van die jaren.

Bronvermelding:
monografie: "Dirk Smorenberg, in de ban van de natuur."

\
Smorenberg aan het werk in zijn atelier.

Wat Nongki van der Starre-Smorenberg zich herinnert van haar vader.

Mijn vader woonde in Loosdrecht aan de Horndijk nummer 3. Het was een klein huis, maar het lag er prachtig met uitzicht op de Loenderveense Plas. Hij had het huis laten uitbreiden met een keuken en er een atelier aangebouwd. Het atelier bepaalde het aanzicht van het woonhuis. De hoge ramen op het noorden had hij bij zijn schilderwerk nodig voor de juiste lichtval. Ze gaven het pand een eigen karakter: dat van een schildershuis. Dirk was heel kieskeurig over het licht. Er stond een perenboorn aan de noordzijde die het licht ongunstig beïnvloedde. De boom werd gerooid. Zelfs heeft hij de ruiten van het atelier laten vervangen, omdat de reflexie hem stoorde. Er kwamen dubbele ruiten, ondersteund met een roedenverdeling. Op sommige van zijn stillevens is het patroon van die roeden zelfs weerspiegeld in het glazuur van de vaas! Dat vond ik een mooi detail. Het oude huis was bewoond geweest door de familie Daams. Er zaten nog bedsteden in. Ze moesten wijken voor het nuttiger gebruik als kastruimte. Bij de ingang van het atelier bevond zich een luifel. Daaronder was een lange bank gemaakt tegen het huis aan. We zaten er vaak. 's Nachts kwamen er wel vrijende paartjes en vond mijn vader het nodig te roepen dat ze minder lawaai moesten maken. Weg jagen deed hij ze niet. Aan de rand van de plas, nu ook wel de Waterleidingplas genoemd, was een vlonder. Dirk had die door windschermen beschut tegen de noorden- en oostenwind. Hij was zo geconstrueerd dat de elzenboom die er middenin stond als natuurlijke stut dienstdeed. Het uitzicht was er schitterend.

Er kwamen vaak vrienden of collega-schilders bij hem in het atelier, dat met zijn 6 x 9 meter heel wat mensen kon herbergen. "Mam, negen koffie", klonk het dan ook vaak naar mijn moeder in de keuken. En 'Minkie', zoals hij haar noemde, kwam trouw opdraven met een groot blad met koffie. Soms logeerde iemand wekenlang bij ons. Mijn vader had graag mensen om zich heen. Toch kon hij zomaar ineens verdwijnen en verder gaan werken aan een schilderij. Mijn moeder heette Wilhelmina Neijsen; zij kwam uit Kortenhoef. Ze was 21 jaar toen ze mij kreeg en verschilde 18 jaar in leeftijd met Dirk. Toen zij bij Dirk kwam wonen kreeg ze bovendien de zorg over zijn twee dochters, Mimosa en Lotus, uit zijn vorige huwelijk. Die waren 9 en 7 jaar. Door haar tactvolle optreden slaagde ze erin al de kinderen uiteindelijk bij elkaar te houden. Zij was het die de financiën regelde en het huishouden draaiend hield. Maar ook zorgde ze voor de gasten en hield mijn vader eigenlijk vrij van andere besognes dan zijn werk.

Dirk had voorkeur voor vreemde namen. Vaak waren het afkortingen, maar zoals bij mijn naam en die van mijn zusje Ika waren het klanken die hij leuk vond. Als het op het schrijven ervan aankwam gaf dat nog wel eens problemen. Hij vertelde met een stalen gezicht aan de ambtenaar op het stadhuis dat hij een Chinese grootmoeder had. Zo verklaarde hij de herkomst van onze vreemd klinkende voornamen. Alleen mijn broer Dik heeft een gangbare naam gekregen. Dirks eerste vrouw heette Louise Suzanne Kamerman. Zij noemde zichzelf 'Prinses Tula di Vista'. Zij was schilderes. Dirk noemde haar 'Tuultje'.

Door zijn vrienden werd mijn vader 'Smoor' genoemd. Bij de gasten die mijn ouders ontvingen was Carel Willink. Die was nog jong toen hij Smoor opzocht; Dirk vertelde dat hij hem zijn eerste penselen had geschonken. Flip Hamers heb ik ook vaak thuis gezien. En de dichter J. K. Rensburg, van wie Dirk een portret heeft gemaakt. Hij had de Theorie der Evolutie geschreven en Dirk verwerkte de joodse titel van het boek in de compositie van het schilderij. Verder waren er Harrie Kuyten en Arnout Colnot van de Kortenhoefse schilderskring. Van Colnot bezitten wij nog een schilderij. En (huis)schilder Van Schagen was van de partij. In het verzamelde gezelschap kon bij wijze van spreken een professor naast eenboerenknecht zitten. Een ding hadden zij gemeen: Zij hielden zich allen bezig met schilderen. Er werd nooit geselecteerd ja, eenmaal, toen mijn moeder een paar vrouwen van lichte zeden de toegang weigerde. Dat was riskant voor goede huwelijken, vond zij.

Op muziekavonden draaiden we oude 78-toeren platen. De hoge grammofoon mocht dan door ons, de dochters, bediend worden. Wij moesten met negentig slagen de drie veren spannen en dan konden drie platen achter elkaar gespeeld worden. Meestal was het operamuziek. Smoor had zangles van Truus Pot; ook ikzelf heb les van haar gehad. Han Boeschoten, een goede vriend van mijn vader, zong samen met hem graag de klassieke liederen mee. We bezaten ook twee piano's. Verder waren er papieren platen met een gladde laag erop. Daar stond dansmuziek op. En wij speelden tot slot de minder serieuze muziek, zoals liedjes van Dirk Witte. Mijn vader was driftig en fel van karakter. Er was dan ook geregeld vuurwerk in huis. Wij hebben weleens dames ontvangen die schilderijen kwamen bekijken en dat betrof in dit geval niet al te slanke dames. We konden hen alleen een krukje aanbieden. Smoor had namelijk in een boze opwelling de fauteuils aan stukken geslagen.

Dirk ging iedere week met de bus naar Laren om daar in Hamdorff te tekenen. Regelmatig werden er exposities ingericht en hij kon boos reageren als zijn werk weer eens ver weg van al het andere was opgehangen. Dat zinde hem niet. Voor mij was het reden om niet graag met hem mee te gaan. Ik wist zeker dat hij toch weer zou gaan razen. Hij wilde niet 'weggestopt' worden:, zoals dat gebeurde met de 'zonsondergang' die bij ons hangt. Zijn stijl was zo kleurig en eigen, daar kon geen combinatie van gemaakt worden met werk van collega's. Al het andere werd er grauw bij. Mijn man Maarten weet nog goed hoe hij zijn schoonvader eens met kerst vergezelde naar een tentoonstelling in Hamdorff. Even kijken, een kop thee en de jas aanhouden, was de opzet. Maar voordat de thee er was, raakte Dirk al heftig in gesprek met bekenden. Het was het laatste wat Maarten die middag van hem zag. Hij kon overigens met de kwaadheid van mijn vader goed omgaan en wist die vaak tactvol te temperen.

Dirk was liefhebber van sigaren. Als dagelijks loopje ging hij naar Stekelenburg, een bedrijfje aan de Veendijk, waar later de Veilige Haven kwam. Stekelenburg verhuurde roeiboten en ziin vrouw verkocht o.a. rookwaren en bonbons.

Na het avondeten gebeurde het wel dat mijn moeder of een van ons model moesten zitten voor Smoor. Hij kwam dan binnen en zei:"Jou ga ik tekenen". Of het ons uitkwam of niet. Dat vonden we niet altijd even prettig, maar hij was daar spontaan in. Portrettekenen was een passie voor hem. Van vrijwel elk portret schilderde hij trouwens twee verschillende uitvoeringen. Zelden ging het om opdrachten. De betrokkene, familielid, vriend of bekende, had altijd wel voorkeur en dan verdween er een exemplaar mee naar huis. Zelf hielden wij de andere over. Mijn man en ik hebben zo diverse portretten in onze collectie behouden.

Dirk Smorenberg kwam uit een gezin met vijf kinderen. Met zijn ouders en vier zusters woonde hij in Alkmaar. Marie was de oudste telg; Ans, de jongste, logeerde vaak in Loosdrecht. Zijn tweede zuster, Line (Nicoline), zou later bevriend raken met zijn vriend collegaschilder Filarski. Corrie, die na hem kwam, is jong gestorven; Dirk maakte een mooi portret van haar, waar hij erg aan gehecht was. De wens om van tekenen zijn beroep te maken, stuitte op bezwaren bij zijn vader. Die vond dat geen echt vak; zelf was hij steenhouwer van beroep. Dirk werd naar zee gestuurd; in 1897 ging hij bij de marine; ruim drie jaar later stapte hij over naar de artillerie. Daar bleef hij vijf jaar.