Barbizon

School van Barbizon

Barbizon is een schilderachtig Frans dorpje aan de rand van het bos van Fontainebleau. In de 19de eeuw ontstond hier een schilderskolonie. Vooral tussen 1830 en 1860 verbleven veel landschapschilders korte of langere tijd in het plaatsje. De schilders van de 'School van Barbizon' werkten zoveel mogelijk in de open lucht ('en plein air') en probeerden de natuur zo goed mogelijk vast te leggen. Daarbij vonden zij de sfeer van het moment en de emoties die een landschap kan oproepen belangrijker dan een preciese registratie van de werkelijkheid. Bekende schilders die enige tijd in Barbizon werkten zijn o.a. Jean François Millet, Théodore Rousseau, Charles François Daubigny en Jules Dupré.

Barbizon, Regio Île-de-France, Departement Seine-et-Marne, Arrondissement Melun, Kanton Perthes

Geschiedenis
Drie Franse plattelandsdorpjes, Marlotte, Chailly en Barbizon, weggestopt in de bossen op de westelijke rand van het bekende Fontainebleau-woud, waren toevlucht en verblijf, tussen 1830 en 1850, van een groot aantal schilders, die er hun liefde voor de natuur wilden beleven, vaak op een pathetische wijze.

Théodore Rousseau werd er de mentor. Andere voorname meesters waren: Jean François Millet, Jules Dupré, Charles-François Daubigny, Narcisse Diaz, Antoine Chintreuil, Constant Troyon, Henri Harpignies. Ook de bekende dierensculpteur Antoine Louis Barye kwam er zijn modellen schetsen in hun natuurlijke omgeving.

Ze waren allen het stedelijke academisme ontvlucht. Ze wilden, vaak hartstochtelijk en ongebonden, het directe contact met de vrije afgezonderde natuur beleven, als "plein-air-schilders". Het werden eerder "poëten met de borstel" dan wel uitbeelders van een natuurlijke omgeving. In 1850 noemde een Parijs directeur ze "de onverschoonde democraten".

De schilders van Barbizon lieten zich wel leiden door de 17e-eeuwse Hollandse landschappers enerzijds en anderzijds waren ze geïmponeerd door de Engelse aquarellisten zoals oa. Richard Parkes Bonnington.

Niet alleen Franse kunstenaars zochten Barbizon op, ook vreemden maakten er school. Onder de Belgen worden vermeld: Xavier De Cock, César De Cock, Hippolyte Boulanger, Alfred De Knyff, Victor De Papeleu. De Nederlander Martinus Antonius Kuytenbrouwer nodigde er zijn vriend Johan Jongkind uit. Willem Roelofs, een ander Nederlands landschapsschilder, was er in 1851 en keerde er terug in 1852 en weer in 1855. Zijn Barbizon-geestdrift werkte aanstekelijk op de latere Haagse School.

Bronvermelding: Wikipedia

'Kom mee naar buiten allemaal'
over de schilders van Barbizon

De schilders van de School van Barbizon staan tegenwoordig in de schaduw van hun opvolgers de impressionisten die met hun kleuren het grote publiek voor zich hebben gewonnen. Toch zijn het de Barbizon-schilders die in de negentiende eeuw een fundamentele ommekeer in de schilderkunst bewerkstelligen. Vanaf 1830 trokken zij naar het gehucht Barbizon in het bos van Fontainebleau ten oosten van Parijs - een afstand van enkele uren te paard of met een koets - en daar gingen ze in de open lucht landschappen schilderden naar de natuur met veel bruin en groen En dat terwijl de heersende opvatting voorschreef dat schilders zich op de Academie voor Schone Kunsten moesten scholen naar voorbeeld van de antieke grootmeesters en zij het schilderen van een historiestuk met imponerende architectuur in de neoclassicistische stijl van die dagen, als het hoogst bereikbare voor ogen dienden te hebben.

De landschapschilders van Barbizon bewonderden de zeventiende eeuwse Hollandse landschapschilder Jacob van Ruisdael (1628-1682) en zijn leerlingen, als ook de meer recente Engelse landschapschilders als John Constable (1776-1837). De romantische inslag die de landschappen van Van Ruisdael kenmerkt, is terug te vinden in het werk van Barbizon, al benadrukten die dat hen om realisme ging. Het sferische karakter van de werken van Constable ontbreekt veelal in de schilderijen van de Barbizon-schilders. Dat element zou pas weer belangrijk worden bij de impressionisten. De Schilders van Barbizon wilden de natuur schilderen als natuur en dus zonder symbolische betekenissen zoals de romantici voor hen deden.

'En plein air'
Het buiten werken, 'en plein air', zoals dat heet, was een revolutie in de schilderkunst waar tot dan alle landschappen ontstonden in het atelier. Buiten werden hooguit schetsen gemaakt, waarna de kunstenaar aan de hand daarvan, of vaker nog uit het hoofd, zijn landschap samenstelde. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat ook de Barbizonschilders vaak buiten alleen studies maakten en de uitwerking deden in hun ateliers in Barbizon.

Ook de naam 'School van Barbizon' is een enigszins misleidend begrip, want van een school met gelijkgestemden die als zodanig samen naar buiten traden, is in feite nooit sprake geweest. De naam werd pas geintroduceerd door David Coral Thomson in 1890 in zijn boek 'The Barbizon School of Painters', nadat de laatste schilder Barbizon al lang weer verlaten had. Dat was zo rond 1870. Ook zijn kunsthistorici het niet altijd eens met wie er wel of niet toegerekend moet worden. Uiteindelijk gaat het om zo'n zestig schilders. Het merendeel Fransen. Van hen zijn Théodore Rousseau (1812-1867), Jean-François Millet (1814-1875) en Jean Baptiste Camille Corot (1796-1875) de bekendste namen. Dat hun werk sterk van elkaar verschilt, onderstreept de diversiteit die de 'School van Barbizon' kenmerkt. Rousseau geldt als de centrale figuur in Barbizon en soms wordt hij ook aangeduid als de grondlegger ervan. Hij is in ieder geval een van de eersten die er gaat werken. Millet kwam in 1849 naar Barbizon en hij zou er 25 jaar lang leven en werken en er uiteindelijk sterven. Corot schilderde alleen in 1846 in Barbizon. Ook andere schilders verbleven er vaak maar voor korte perioden. Nederlanders waren schaars in Barbizon. We weten dat de schilder Willem Roelofs (1822-1897) wel drie keer in Barbizon was. Hij zou later deel uitmaken van de Haagse School die in feite geinspireerd was op de School van Barbizon. Ook Nederlandse schilders gingen zich in de tweede helft van de negentiende eeuw vestigen in dorpen buitenaf om er naar de natuur te schilderen, het eerst in Oosterbeek, dat wel wordt aangeduid als het Nederlandse Barbizon.

Wat de schilders van Barbizon ondanks al hun onderlinge verschillen deelden, was een afkeer van de gevestigde kunstorde, die zich manifesteerde in de Salon. Een instelling die jaarlijks een tentoonstelling organiseerde met soms duizenden schilderijen om de toon in de kunst aan te geven. De Salonjury hanteerde daarbij nogal rechtlijnige criteria. In het begin van de negentiende eeuw oordeelde men dat kunst alleen kunst was als die stond in de neoclassicistische traditie. De meeste schilders die in Barbizon naam maakten, hadden meegemaakt dat hun werk door de Salon werd geweigerd. Zo'n weigering was niet alleen een kwestie van miskenning, maar betekende ook dat een schilder nauwelijks kans had zijn werk te verkopen.

Tubes verf
In de kunsthistorie is de trek naar buiten door de Barbizonschilders vaak uitgelegd als een reactie op de rigide nadruk die de gevestigde kunstorde in deze neoclassicistische periode legde op het navolgen van de antieke meesters. Die nadruk resulteerde in pompeuze schilderijen met veel architectuur en de grandeur van de natie onderstreepten, terwijl in steden als Parijs zich steeds meer een proletariaat in de meest ellendige omstandigheden ontwikkelde. Politieke en maatschappelijke ontwikkelingen als de Revolutie van 1848 spelen zeker ook een rol. Maar er is ook een heel praktische factor: De metalen tube met verf was op de markt gekomen! Voorheen maakten schilders hun eigen verf aan in het atelier en verwerkten die meestal direct. Hooguit kleine hoeveelheden werden bewaard in een stukje blaas. Buiten schilderen was dus praktisch gezien eigenlijk helemaal niet mogelijk. Maar met de komst van kant en klare tubes verf kon de schilder wel naar buiten en daar werken.

Revolutie
In 1849 vroeg Millet die afkomstig was uit een boerenfamilie in Gruchy nabij Cherbourg en in Parijs nauwelijks kon overleven, zijn vriend de schilder Charles Jacque waar ze heen konden. De revolutie van 1848 had de omstandigheden in Parijs er niet makkelijker op gemaakt, bovendien was er cholera uitgebroken. "Waar kunnen we leven en werken zonder ons budget te overschreiden?", vroeg Millet. "Ik kan alleen denken aan Gruchy, maar dat zal een beetje te ver zijn." Jacque wist vagelijks iets van Barbizon. "Laten we in de richting van Fontainebleau gaan. Daar moet een aardig klein plaatsje in de buurt zijn op een open plek in de bossen. De naam ervan eindigt op '..on'. Het landschap moet er prachtig zijn en het is niet zo ver. Ik ben er zeker van dat we er iets zullen vinden."
En die verwachting kwam uit. In Barbizon schilderde Millet de werken die hem beroemd zouden maken, zoals het schilderij 'Het Angelus' uit 1858/1859. In feite ging het Millet niet om een realistisch landschap, maar om een verheffing van de boeren die in alle eenvoud het land bewerken. Het Angelus is een gebed uit de Katholieke kerk dat herinnert aan de boodschap van de engel aan Maria. Drie keer per dag luidde het zogenaamde Angelusklokje om de mensen eraan te herinneren dat het tijd was voor het gebed. Millet plaatste een jonge boer en vrouw, het hoofd gebogen en de handen devoot gevouwen, op het land bij een mand met wat aardappelen tegen de ondergaande zon. Zijn ietwat nostalgisch eerbetoon aan boeren en landarbeiders, zou Vincent van Gogh diep raken en hem ertoe aanzetten het werk van Millet een tijdlang te kopieren en net als Millet de ploeterende boeren tot onderwerp kiezen.
In Barbizon zou Millet een hechte vriendschap opbouwen met Théodore Rousseau die al in 1833 rond Fontainebleau schilderde en zich in 1844 in Barbizon had gevestigd. Afkomstig uit een gegoede zakenfamilie was Rousseau toen al een bekend schilder die zich de geuzennaam verworven had van 'de altijd weer door de Salon geweigerde'. Of hij uit frustratie daarover zich terugtrok in Barbizon, of dat hij uit Parijs wegging om te ontsnappen aan zijn verdriet over zijn mislukte huwelijk, is niet helemaal duidelijk. Wel is zeker dat Rousseau een groot liefhebber was van de natuur. Zo was hij betrokken bij de tot standkoming van het eerste natuurreservaat in de buurt van Fontainebleau dat diende 'louter voor het plezier van de wandelaar en de kunstenaar'. Maar het zijn vooral zijn schilderijen waarin altijd het licht door de bomen heen speelt, die hem zijn faam hebben bezorgd en hem maken tot een echte voorloper van impressionisme. Toen Rousseau stierf in 1867, zorgde Millet voor het graf op de begraafplaats van Chailly-en-Biere. Acht jaar later zou Millet daar zelf naast zijn vriend worden begraven.

Meertje of veld?
De landschapschilder Jean Baptiste Camille Corot (1796-1875) verbleef alleen in 1846 in Barbizon. Toch wordt ook hij vaak gerekend tot de School van Barbizon. Corot ging in het begin van zijn loopbaan als schilder naar Italie en ontwikkelde er een grote passie voor landschappen in het Italiaanse licht dat hij schilderde met veel geel en blauw. Terug in Frankrijk reisde hij het hele land door om landschappen buiten te schilderen. De meeste tijd verbleef hij echter in het zuiden. Corot bleef de neoclassicistische opvattingen trouw en zijn realisme, moet zoals bij de meeste Barbizon-schilders, niet te letterlijk worden opgevat. Talrijk zijn de annekdotes over toeschouwers die opmerken dat Cort allerlei elementen toevoegt of juist weglaat in zijn landschappen. Zo verbaasde de jonge schilder Rafaëlli zich als hij Corot buiten bezig ziet: "Maar meneer Corot, kan men zomaar een meertje weergeven op de plaats van een veld?". Corot antwoordde: "Jongeman, ik ben hier sinds vanochtend en nu is het 10 uur en de zon begint heet te worden. Ik voelde de behoefte aan een kleine verfrissing." Corot stoorde zich overigens aan de wijze waarop Millet de boeren in zijn werk ten tonele voerde. Veel te bombastisch, oordeelde Corot die naar mate de jaren verstreken zelf steeds meer mythologische verhalen in zijn werk stopte.
Hoewel de Barbizonschilders de landschappen van de romantici voor hen wilden verbeteren door direct naar de natuur te werken, delen ze met hen het geloof in de schoonheid van de natuur. Een schoonheid die ze in alle ernst willen tonen. Het kleurenpallet van de Barbizonschilders is stemmig: veel donker bruin, groen en grijs. Wat dat betreft verschilt hun werk sterk met dat van de latere impressionisten. In Barbizon kiest men de 'pittoreske' plekjes om te schilderen. De impressionisten daarentegen zetten hun ezels op aan de hoek van de straat, bij een brug, of de trein. Voor de impressionisten was alles schilderachtig geworden. De realiteit was de waarheid van één moment. Er is niet één waarheid van de omgeving. Hetzelfde tafereel levert geschilderd op verschillende momenten van de dag een andere werkelijkheid op. Impressionisten als Claude Monet, Edouard Manet en Camille Pissaro hadden allemaal contact met Barbizon, maar op hun beurt braken zij met die bijna idolate hang naar de natuur. De impressionisten kozen weer voor de stad en zijn buitenwijken. In die overgang van de romantiek naar het realisme schuilt de School van Barbizon.

Bronvermelding: Marc Couwenbergh